|
| |
Naam
De stad is genoemd naar de godin Pallas Athene, in vroeger tijden ook de
patroon van de stad. De tempel Parthenon op de Akropolis, het beroemdste
monument van de stad, is ter ere van haar. In vroeger tijden heette de stad
Αθηναι (Athènai, meervoud van Athèna). Dit werd in de 19e eeuw opnieuw de
officiële naam van de stad. Maar na een taalhervorming in de jaren '70 heet de
stad Athina, een naam die sommige Grieken ook in het Engels prefereren boven
Athens.
Geschiedenis
Het "Parthenon"
Erechtheion (Acropolis)Vermoedelijk verstigden zich rond 3500 v. Chr. zich
de eerste bewoners op de heuvel Akropolis. Van de vroege geschiedenis van de
stad is weinig bekend, maar Athene is waarschijnlik tot circa 1065 een
koninkrijk geweest en een belangrijk centrum van de Myceense beschaving. In de
eeuwen die volgen ging Athene langzaam en met tijdelijke terugvallen op weg naar
een democratie. Athene voert in deze tijd diverse oorlogen tegen de Perzen, die
ze verslaan in de Slag bij Marathon (490), maar die tien jaar later wel de stad
en de Akropolis grotendeels verwoesten. Na diverse pieken en dalen (Peloponnesische
oorlog, Dertig Tirannen) wordt Athene in de 4e eeuw v. Chr. een belangrijke
wetenschaps- en kunst-stad, die beroemde namen als Socrates, Plato en
Aristoteles voortbrengt.
In 168 v. Chr. wordt de stad ingenomen door de Romeinen (die overigens zelf
spraken van de 'bevrijding' van Athene), maar de stad blijft een belangrijke rol
binnen het Romeinse Rijk vervullen, ook al leggen de inwoners zich niet
gemakkelijk bij de Romeinse aanwezigheid neer. In 86 v. Chr. wordt de stad
daarom als straf door Sulla geplunderd. In 51 na Chr. bezoekt de apostel Paulus
de stad. Keizer Hadrianus brengt rond 130 na Chr. een bezoek en begint een reeks
belangrijke bouwwerken. Ook nu is Athene nog steeds een belangrijk centrum.
Hierna raakt de stad echter in verval: in 297 wordt ze door de Goten geplunderd,
wat in 395 nog eens herhaald wordt. In 529 sluit keizer Justinianus de
filosofenscholen waarmee de stad definitief een vrij onbetekenende uithoek van
het Byzantijnse Rijk wordt. In 1204 wordt de stad veroverd door Franse
kruisvaarders, waarna de stad een paar eeuwen lang speelbal van diverse staten
wordt. In 1458 wordt de stad ingelijfd door de Turken, die uit respect voor het
verleden de Atheners nog wel diverse privelleges geven, maar twee jaar later van
het Parthenon wel een moskee maken. De stad zou, een kleine Venetiaanse
bezetting in 1687 uitgezonderd, bijna vier eeuwen deel van het Ottomaanse Rijk
uitmaken.
Vanaf de 18e eeuw wordt de stad bezocht door veel rijke westerlingen, die
geïnteresseerd zijn geraakt in de wortels van hun beschaving, wat het Griekse
onafhankelijkheidsdenken aanspoort. Vanaf 1821 proberen de Grieken een eigen
natie te stichten, wat langzaam lijkt te lukken. In 1829 wordt de Griekse
onafhankelijkheid erkend door de grote mogendheden en in 1833 volgt Athene het
kleine Nauplion op als hoofdstad van het nieuwe koninkrijk. In de jaren die
volgen worden de universiteit (1837) en een orthodoxe kathedraal (1842) geopend.
en wordt de stad flink uitgebreid. Vóór de Griekse vrijheidsoorlog was Athene
een stadje van ongeveer 10.000 inwoners geweest. Tijdens de Vrijheidsoorlog werd
de stad nu weer eens door de vrijheidsstrijders, dan weer door de Turken
veroverd, met alle verwoestingen vandien. Na de oorlog was de bevolking tot
4.000 verminderd. In de eerste decennia van het onafhankelijke Griekenland maakt
de stad een flinke groei door. Omstreeks 1890 wordt het aantal van 100.000
inwoners bereikt. In 1896 vinden hier de eerste moderne Olympische Spelen
plaats.
In de twintigste eeuw maakt Athene een enorme groei door. Zo komen in 1922 veel
Griekse vluchtelingen uit klein-Azië, in het bijzonder Smyrna, naar de stad. In
de Tweede Wereldoorlog wordt Athene drie jaar lang door de Duitsers bezet en
komen duizenden om door hongersnood en geweld. Vervolgens krijgen de inwoners
ook nog eens met de burgeroorlog te maken. Na de oorlog trekken meer en meer
Griekse plattelanders naar de hoofdstad, die steeds meer uit haar voegen lijkt
te barsten, met veel illegale bouwwerken en ontzettend veel smog. Met de komst
van de Olympische Spelen in 2004 is de stad echter flink opgeknapt.
Beschrijving van het stadscentrum
De meeste Griekse straatnamen worden voorafgegaan door οδός (odós, straat),
λεωφόρος (leóforos, laan) of πλατεία (platía, plein), gevolgd door de naam van
de straat in de tweede naamval (genitivus), bijvoorbeeld Odos Eleftheriou
Venizelou: straat van Eleftherios Venizelos. In het dagelijks gebruik worden die
beginwoorden echter bijna altijd weggelaten, maar ze staan wel op de
straatnaamborden vermeld.
Omónia en Sýntagma
Aérides (Toren der Winden)Eén van de centrale punten van het moderne Athene is
het plein Omónia (Eendracht), vanuit waar een waaier van drukke straten
vertrekt. Hier is een belangrijk (overstap)station voor de metro en komen vele
buslijnen samen. Aan de 28 Oktovríou (28 oktoberstraat), genoemd naar de Griekse
afwijzing van een Italiaanse bezetting in 1940, liggen het Nationaal
Archeologisch Museum en de Polytechnische school, die belangrijke rol heeft
gespeeld bij de vele studentenprotesten. Aan de andere kant van Omónia ligt de
Eólou. Hier staat de bekende toren Aérides (Toren der Winden), die uitzicht
biedt op de Akropolis.
De twee evenwijzige lanen Eleftheríou Venizélou (ook wel Panepistimíou) en
Stadíou (Stadionsstraat) lopen van Omónia naar een ander centraal plein:
Syntágmatos, het plein van de grondwet (Sýntagma), waaraan ook het parlement
ligt. Ook dit plein heeft, om begrijpelijke redenen, een voorname rol in vele
protesten gespeeld en is ook nu meestal het centrale punt voor demonstraties en
stakingen. Aan de Panepistimíou liggen een aantal 19e eeuwse gebouwen in
neo-klassieke stijl: de Nationale Bibliotheek, de Universiteit en de Academie
van Wetenschappen, alsmede de katholieke kathedraal van Sint Dionysios. Ook het
Ilíou Mélathron, het statige herenhuis waar Heinrich Schliemann met zijn Griekse
vrouw heeft gewoond, ligt aan deze straat.
Voor het parlementsgebouw (Voulí ton Ellínon), dat oorspronkelijk gebouwd is als
paleis voor koning Otto I, ligt het graf van de onbekende soldaat en staan een
aantal Evzone-wachters in traditionele uniformen de 'wacht' te houden. Aan dit
plein ligt ook het Hotel Grande Bretagne, het oudste en bekendste hotel van de
stad, waar vele beroemdheden hebben gelogeerd en dat tijdens de Tweede
Wereldoorlog het hoofdkwartier van de Duitse bezetters was. In het metrostation
Sýntagma zijn diverse opgravingen te zien die aan het licht kwamen tijdens de
aanleg van de metro.
Nationale Tuin en Lykavittós
De Lykavittós-heuvel, met op de voorgrond de Stoa van AttalosTen zuiden van
Sýntagma loopt de Amalías (Amalia-laan, genoemd naar de eerste koningin van
Griekenland), die langs de Ethnikós Kípos (Nationale Tuin). In dit stadspark
ligt de Hadrianus-poort, die de oude stad van Theseus verbond met de nieuwe stad
van keizer Hadrianus. Daarachter liggen de ruïnes van het Olympieion, een aan
Zeus gewijde tempel, waaraan men eeuwen heeft gewerkt, totdat Hadrianus hem in
132 liet voltooien in Korinthische stijl. Ten zuidoosten van het park ligt het
oude olympisch stadion, gebruikt tijdens de spelen van 1896 en gebouwd op de
plaats waar vroeger de oude spelen van de Panathenaeën werden gehouden.
Aan de Iródou Attikoú, ten oosten van het park ligt de Anáktora, de
presidentiële ambtswoning die oorspronkelijk dienst deed als paleis voor de
kroonprins. Aan het noorden van de Iródou Attikoú, aan het kruispunt met de
Vasilíssis Sofías (Koningin Sofie-laan), ligt het Benáki-museum, ondergebracht
in de voormalige herenwoonst van de steenrijke kunstverzamelaar Antonis Benakis.
Verderop de Vasilíssis Sofías ligt het Byzantijns Museum, ingericht in een
weelderige stadswoning in Toscaanse stijl, die vroeger toebehoorde aan de
hertogin de Plaisance. Iets verder ten noorden ligt de Lykavittós, een 277 meter
hoge heuvel, met bovenop de top witte kerkje van Ágios Yórgos (Sint Joris, de
patroonheilige van Griekenland), vanaf waar een groot deel van de stad is te
overzien.
Monastiráki en Pláka
Akropolis met het ParthenonAan de oostkant van het stadscentrum ligt het
metrostation Monastiráki (kloostertje) en het gelijknamige plein. Ten zuidwesten
van dit plein ligt de oude volksbuurt Plaka, tegenwoordig vooral populair bij
toeristen, niet in de laatste plaats omdat de wijk aan de voet van de Akropolis
van Athene ligt. Hier liggen ook de grote de Bibliotheek van Hadrianus, een
antiek onderwijscentrum van 100m x 80m, en de Romeinse Agora (markt), met het
opvallende Dorische poortgebouw, en de eerder genoemde Toren der Winden. Rondom
dit achthoekige gebouwtje loopt een gebeeldhouwde fries met de allegorische
voorstelling van de windstreken. Vroeger was er hierbinnen ook een beroemd
wateruurwerk (Klepsydra) te bezichtigen.
Iets ten zuiden van Monastiraki loopt de Apostólou Pávlou naar de duurdere wijk
Thissío. Hier ligt onder meer de oude Agora, een goed bewaarde tempel van
Hephaestus.
Gemeente
Waar met Athene, ook in Griekenland, vaak de gehele agglomeratie wordt
aangeduid, bestaat deze in feite uit vele gemeentes (dimi). De gemeente Athene
zelf (Dimos Athinaion) omvat het centrale deel van de agglomeratie en huisvest
zo'n twintig procent van de inwoners. Zoals in alle Griekse gemeenten wordt de
burgemeester direct door de bevolking gekozen. De huidige burgemeester, sinds
oktober 2002, is Dora Bakoyanni van het conservatieve Nea Dimokratia. Ze is de
eerste vrouwelijke burgemeester van Athene.
Openbaar vervoer
Athene en haar voorsteden worden doorkruist door een netwerk van vele
trolley- en gewone bussen, en een tramlijn. Bovendien rijden er in de stad veel
taxi's, die relatief goedkoop zijn en zowel door Atheners als door toeristen
veel worden gebruikt. De stad kent drie metrolijnen, alsmede een aantal
spoorlijnen die aansluiten op het overigens schaarse Griekse spoornet. Een
supersnelle (maar dure) voorstad-spoorlijn, de "Proastiakós" genaamd, verbindt
de stad ook met het oostelijk gelegen vliegveld, genoemd naar de politicus
Eleftherios Venizelos. Het in 2001 geopende vliegveld is een grote, moderne
luchthaven, met vele internationale verbindingen, alsmede binnenlandse vluchten
over heel het land.
Metro
Lijn 1 (groene lijn) is de oudste lijn van de stad. Het is een voortzetting van
de eerste spoorlijn van Griekenland, gebouwd in 1869, die Athene verbond met de
havenstad Pireas, acht kilometer zuidelijker. Sindsdien heeft de lijn vele
veranderingen ondergaan, is ze gelektrificeerd, deels ondergrond en loopt sinds
1954 door tot de noordelijke voorstad Kifissia.
Lijn 2 (rode lijn) bestaat sinds 2000, maar ideeën voor de lijn bestaan al sinds
de jaren '50. Ze doorkruist de stad van de noordwestelijke wijk Aghios Antonios
naar het zuidoostelijke Aghios Dimitrios. Op dit moment wordt de lijn verlengd
in noordwestelijke richting, naar de grote voorstad Peristéri.
Lijn 3 (blauwe lijn) bestaat sinds 2003 en is, net als lijn 2, gebouwd als
onderdeel van de infrastrucurele verbeteringen voor de komst van de Olympische
Spelen een jaar later. Ze loopt van Monastiráki in het centrum van de stad tot
aan het vliegveld Eleftherios Venizelos, ten oosten van de stad, het laatste
lange stuk echter boven de grond, op gewoon spoor. Men is bezig de lijn aan de
westkant te verlengen. Op het moment zijn nog niet alle stations opgeleverd
Lijn 1 wordt door de organisatie ISAP gerund, lijn 2 en 3 door Attiko Metro.
Sport
De met voorsprong populairste sport in Griekenland is voetbal en Athene kent
daarom ook diverse voetbalclubs. De bekendste twee zijn Panathinaikos en AEK
Athene, die beide tot de voornaamste clubs van het land behoren, en er is het
kleinere Egaleo FC. In de voorsteden van de stad bevinden zich ook nog de clubs
Panionios NFC en Olympiakos Pireas.
Beroemde sportcomplexen in de stad zijn het Stadion Panathinaiko en het
Olympisch Stadion Spyridon Louis.
Olympische spelen
Olympisch SportcomplexAlhoewel de klassieke Olympische Spelen in Olympia werden
gehouden, mocht Athene in 1896 de eerste moderne spelen organiseren. Het
evenement werd een groot succes en wordt sindsdien elke vier jaar herhaald.
Tijdens de openings- en sluitingsceremonie mogen de Griekse deelnemens altijd
als eersten het station binnentreden.
Velen verwachtten dat Athene om die redenen in 1996 ook de (zomer)spelen zou
mogen organiseren, het zou dan immers het honderdjarig bestaan van de moderne
spelen zijn. De spelen gingen echter naar het Amerikaanse Atlanta, wat in
Griekenland veel verontwaardigde reacties opleverde. Even dreigden de Grieken
zelfs tot een boycot van de spelen, maar men zag hier later toch vanaf. Met het
wereldkampioenschap atletiek van 1997 lieten de Atheners zien wel degelijk een
groot sportevenement te kunnen organiseren en zo werden de spelen 2004 alsnog
aan haar 'thuisland' gegund.
Ter gelegenheid van de spelen werden veel bouwwerkzaamheden gepland. Niet alleen
werden veel nieuwe sportaccomodaties gebouwd, maar de hele infrastructuur van de
stad werd flink verbeterd. Tijdens de voorbereidingen hierop liep men echter
enorm achter op schema, wat vooral in het buitenland tot suggesties leidde dat
de spelen maar elders moesten worden georganiseerd. Uiteindelijk kwam alles toch
nog op tijd klaar en werden de spelen door velen als een groot succes gezien.
Van de infrastructurele verbeteringen profiteren de Atheners nog tot op de dag
van vandaag.
Marathon
De marathon, een hardloopwedstrijd over 42 kilometer en 195 meter, is
ontstaan vanuit een legende rond de slag bij Marathon. Na deze slag zou de
boodschapper Pheidippides de 40 kilometer van het plaatsje Marathon naar de stad
Athene rennend zou hebben afgelegd, om zo de overwinning van het Atheense leger
te kunnen overbrengen. Tijdens de eerste moderne Olympische Spelen werd om die
reden ook een marathon georganiseerd. Deze traditie werd elke volgende spelen
herhaald en ook in niet-olympisch verband worden tegenwoordig jaarlijks over de
hele wereld vele marathons gelopen. De marathon van Athene is hiervan één van de
bekendste, daar deze het (vermeende) orginele marathonparcours aflegt. Ze wordt
jaarlijks op de eerste zondag van november georganiseerd.
|
|
|